ستون فقرات یکی از بخشهای مهم بدن است که به حفظ تعادل، حرکت و پشتیبانی از تنه کمک میکند. در حالت طبیعی، مهرههای ستون فقرات از نمای روبهرو تقریباً در یک خط قرار دارند؛ اما از نمای جانبی، دارای انحناهای طبیعی هستند که به حرکت و تحمل فشار کمک میکنند.
اسکولیوز (Scoliosis) یا انحراف ستون فقرات به وضعیتی گفته میشود که ستون فقرات از نمای روبهرو به یک یا چند سمت منحرف میشود. این انحراف معمولاً با چرخش مهرهها نیز همراه است و میتواند در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان دیده شود.
اسکولیوز همیشه باعث درد یا مشکل جدی نمیشود؛ بااینحال، در برخی افراد، بهویژه در دوران رشد، ممکن است انحنا بهتدریج افزایش پیدا کند. در موارد شدید نیز احتمال بروز اختلال در تعادل بدن و محدودیت عملکردی وجود دارد و گاهی عملکرد تنفسی تحت تأثیر قرار میگیرد.
شناخت علائم اسکولیوز، آگاهی از روشهای تشخیص و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند به شناسایی موارد نیازمند درمان و جلوگیری از پیشرفت انحنا کمک کند.
پایگاه قهرمانی و استعدادیابی جنوب غرب تهران با بهرهمندی متخصصان هیات پزشکی ورزشی و رویکردی علمی در زمینه شناخت ناهنجاری های بدنی و اسکلتی و همچنین درمان آنها فعالیت میکند جهت دریافت مشاوره و نوبت ویزیت, نوبت خود را رزرو کنید.
شاید قهرمان بعدی همینجاست! 🏆
اسکولیوز چیست و چگونه ایجاد میشود؟
اسکولیوز نوعی انحنای ساختاری ستون فقرات است که در آن مهرهها علاوه بر انحراف به طرفین، ممکن است دچار چرخش نیز شوند. به همین دلیل، اسکولیوز را میتوان یک تغییر سهبعدی در شکل ستون فقرات دانست.
برای تشخیص دقیق اسکولیوز، پزشک در صورت نیاز از تصویربرداری رادیوگرافی استفاده میکند. میزان انحنا با روشی به نام اندازهگیری زاویه کاب (Cobb Angle) مشخص میشود. بهطور معمول، وجود انحنای ۱۰ درجه یا بیشتر در رادیوگرافی ستون فقرات، معیار تشخیص اسکولیوز محسوب میشود.
شدت اسکولیوز در افراد مختلف یکسان نیست. برخی افراد انحنای خفیفی دارند که فقط به پیگیری پزشکی نیاز دارد، درحالیکه در موارد دیگر ممکن است استفاده از بریس یا درمانهای تخصصیتر ضروری باشد.
نکته مهم این است که هرگونه تغییر در وضعیت بدن به معنای ابتلا به اسکولیوز نیست و تشخیص قطعی باید با ارزیابی پزشکی انجام شود.
انواع اسکولیوز کداماند؟
اسکولیوز را میتوان بر اساس علت ایجاد و زمان شروع آن به چند گروه اصلی تقسیم کرد. شناخت نوع اسکولیوز به پزشک کمک میکند تا احتمال پیشرفت انحنا و روش درمان مناسب را بهتر ارزیابی کند.
۱. اسکولیوز ایدیوپاتیک
اسکولیوز ایدیوپاتیک شایعترین نوع اسکولیوز است. در این حالت، علت دقیق ایجاد انحنا مشخص نیست؛ بااینحال، عوامل ژنتیکی و برخی عوامل مرتبط با رشد ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند.
این نوع اسکولیوز بیشتر در دوران کودکی و نوجوانی مشاهده میشود و احتمال تشخیص آن در دوره جهش رشد افزایش پیدا میکند.
اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان یکی از انواع مهم این بیماری است که معمولاً در سنین رشد شناسایی میشود. به همین دلیل، بررسی منظم وضعیت ستون فقرات در افرادی که نشانههای مشکوک دارند، اهمیت زیادی دارد.
۲. اسکولیوز مادرزادی
اسکولیوز مادرزادی در اثر اختلال در شکلگیری یا تقسیم مهرههای ستون فقرات در دوران جنینی ایجاد میشود.
در این وضعیت، برخی مهرهها ممکن است شکل طبیعی نداشته باشند یا بهدرستی از یکدیگر جدا نشده باشند. شدت انحنا و احتمال پیشرفت آن به نوع ناهنجاری و شرایط رشد کودک بستگی دارد.
۳. اسکولیوز عصبی ـ عضلانی
این نوع اسکولیوز با برخی بیماریها یا اختلالاتی ارتباط دارد که دستگاه عصبی یا عضلات را درگیر میکنند.
در چنین شرایطی، اختلال در کنترل عضلات و حفظ تعادل تنه میتواند به ایجاد یا پیشرفت انحنای ستون فقرات منجر شود. ارزیابی این نوع اسکولیوز معمولاً به بررسی دقیقتر بیماری زمینهای و وضعیت حرکتی فرد نیاز دارد.
۴. اسکولیوز دژنراتیو یا اسکولیوز بزرگسالان
اسکولیوز دژنراتیو بیشتر در بزرگسالان و در ارتباط با تغییرات فرسایشی ستون فقرات، دیسکهای بین مهرهای و مفاصل دیده میشود.
این تغییرات ممکن است بهتدریج باعث ایجاد یا افزایش انحنا شوند. در برخی افراد، اسکولیوز بزرگسالان با کمردرد، خشکی ستون فقرات یا علائم ناشی از فشار بر اعصاب همراه است.
شاید استعداد قهرمانی تو همینجا منتظر کشف شدنه! 🏆
علت اسکولیوز چیست؟ چه عواملی باعث انحراف ستون فقرات میشوند؟
علت ایجاد اسکولیوز به نوع آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، بهویژه در کودکان و نوجوانان، دلیل دقیق ایجاد انحنا مشخص نیست و بیماری در گروه اسکولیوز ایدیوپاتیک قرار میگیرد.
مهمترین عوامل مرتبط با انواع اسکولیوز عبارتاند از:
عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی ممکن است احتمال ابتلا به برخی انواع اسکولیوز را افزایش دهد.
ناهنجاریهای مادرزادی مهرهها: اختلال در شکلگیری مهرهها در دوران جنینی میتواند باعث انحراف ستون فقرات شود.
بیماریهای عصبی و عضلانی: برخی بیماریها با اختلال در کنترل عضلات و حفظ وضعیت طبیعی تنه همراه ه
رشد و بلوغ: در اسکولیوز ایدیوپاتیک، دوره رشد سریع میتواند زمان مهمی برای بروز یا پیشرفت انحنا باشد.
آیا نشستن نادرست باعث اسکولیوز میشود؟
یکی از باورهای رایج این است که نشستن نادرست، ایستادن نامناسب یا حمل کیف مدرسه باعث اسکولیوز میشود. بااینحال، این موارد بهعنوان علت شناختهشده اسکولیوز ایدیوپاتیک مطرح نیستند.
همچنین، کمبود کلسیم بهتنهایی علت معمول اسکولیوز ایدیوپاتیک محسوب نمیشود.
رعایت وضعیت بدنی مناسب و انتخاب کیف متناسب با شرایط فرد همچنان اهمیت دارد؛ اما نباید این عوامل را با علت اصلی اسکولیوز یکسان دانست.
علائم اسکولیوز چیست؟ ۹ نشانه مهم انحراف ستون فقرات
اسکولیوز خفیف ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد و فرد تنها هنگام معاینه پزشکی از وجود آن مطلع شود. در موارد دیگر، تغییرات ظاهری بدن میتوانند نشانهای از انحراف ستون فقرات باشند.
مهمترین علائم و نشانههای اسکولیوز عبارتاند از:
۱. نامتقارن بودن شانهها: ممکن است یک شانه بالاتر از شانه دیگر قرار بگیرد.
۲. برجستهتر بودن یک کتف: یکی از کتفها ممکن است نسبت به سمت مقابل بیشتر به چشم بیاید.
۳. نامتقارن بودن کمر: فاصله بازوها از پهلو یا شکل خط کمر در دو طرف بدن ممکن است متفاوت باشد.
۴. نامتقارن بودن لگن: ممکن است یک سمت لگن بالاتر از سمت دیگر دیده شود.
۵. برجستگی یکطرفه پشت هنگام خم شدن: در برخی افراد، هنگام خم شدن به جلو، یک سمت پشت یا قفسه سینه برجستهتر میشود.
۶. قرار نگرفتن سر در مرکز بدن: سر ممکن است نسبت به لگن در موقعیت نامتقارنی قرار بگیرد.
۷. خم شدن تنه به یک سمت: در برخی موارد، بدن از حالت متعادل خارج میشود و تنه به یک طرف متمایل به نظر میرسد.
۸. نامتقارن دیده شدن لباس روی بدن: ممکن است لباس روی شانهها یا کمر به شکل متفاوتی قرار بگیرد.
۹. کمردرد یا محدودیت عملکردی: برخی افراد، بهخصوص در بزرگسالی، ممکن است درد یا محدودیت حرکتی را تجربه کنند.
وجود یک یا چند مورد از این نشانهها بهتنهایی برای تشخیص اسکولیوز کافی نیست. تفاوتهای طبیعی بدن نیز میتوانند باعث ایجاد برخی از این حالتها شوند؛ بنابراین، در صورت مشاهده علائم مشکوک، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
چه عواملی بر شدت و پیشرفت اسکولیوز تأثیر میگذارند؟
شدت اسکولیوز فقط بر اساس ظاهر بدن مشخص نمیشود. پزشک برای ارزیابی وضعیت فرد و احتمال افزایش انحنا، چند عامل را بهطور همزمان بررسی میکند.
مهمترین عوامل مؤثر بر پیشرفت اسکولیوز عبارتاند از:
میزان انحنای ستون فقرات: زاویه کاب یکی از معیارهای اصلی ارزیابی شدت انحنا است.
سن فرد: سن در زمان تشخیص میتواند در پیشبینی روند بیماری اهمیت داشته باشد.
میزان رشد باقیمانده: افرادی که هنوز در حال رشد هستند، ممکن است بیشتر در معرض پیشرفت برخی انواع اسکولیوز قرار داشته باشند.
محل و الگوی انحنا: محل قرارگیری انحنا و شکل آن در ارزیابی پزشکی اهمیت دارند.
تغییر زاویه در طول زمان: مقایسه معاینات و تصاویر قبلی میتواند مشخص کند که انحنا ثابت مانده
بنابراین، تعیین روش درمان فقط بر اساس یک عدد یا ظاهر بدن امکانپذیر نیست و به ارزیابی مجموعه شرایط فرد نیاز دارد.
درمان اسکولیوز چگونه انجام میشود؟
درمان اسکولیوز به عواملی مانند سن، شدت انحنا، احتمال پیشرفت، میزان رشد باقیمانده و وجود علائم بستگی دارد.
همه افراد مبتلا به اسکولیوز به بریس یا جراحی نیاز ندارند. در بسیاری از موارد، بهویژه هنگامی که انحنا خفیف و پایدار است، پیگیری پزشکی میتواند کافی باشد.
۱. مشاهده و پیگیری پزشکی
در اسکولیوزهای خفیف، پزشک ممکن است بهجای شروع درمان فوری، وضعیت ستون فقرات را در فواصل زمانی مشخص بررسی کند.
هدف از این پیگیری، شناسایی تغییرات احتمالی انحنا و تشخیص بهموقع مواردی است که به درمان نیاز پیدا میکنند.
فاصله بین معاینات به سن، شدت انحنا و میزان رشد فرد بستگی دارد و باید توسط پزشک تعیین شود.
۲. درمان اسکولیوز با بریس
بریس یا وسیله کمکی مخصوص ستون فقرات ممکن است برای برخی کودکان و نوجوانانی که هنوز رشد استخوانی آنها کامل نشده است، توصیه شود.
این روش معمولاً زمانی مطرح میشود که میزان انحنا و احتمال پیشرفت آن به حدی باشد که مداخله درمانی ضرورت پیدا کند.
هدف اصلی استفاده از بریس، کاهش احتمال پیشرفت انحنای ستون فقرات در دوران رشد است. نوع بریس، مدت استفاده روزانه و طول دوره درمان باید با توجه به شرایط فرد توسط متخصص تعیین شود.
بریس برای همه افراد مبتلا به اسکولیوز مناسب نیست و انتخاب آن به سن، شدت انحنا و وضعیت رشد بستگی دارد.
۳. فیزیوتراپی و تمرینهای اصلاحی اسکولیوز
فیزیوتراپی و تمرینهای اختصاصی میتوانند در بهبود کنترل وضعیت بدن، قدرت عضلات، تعادل و عملکرد حرکتی نقش داشته باشند.
برخی روشهای تمرینی اختصاصی اسکولیوز نیز با هدف بهبود کنترل وضعیت ستون فقرات و کمک به مدیریت انحنا به کار میروند.
بااینحال، نوع تمرین باید با توجه به الگوی انحنا، شرایط جسمانی و اهداف درمانی فرد انتخاب شود. تمرینهای عمومی بهتنهایی جایگزین ارزیابی پزشکی یا درمانهای ضروری نیستند.
به همین دلیل، بهتر است برنامه تمرینی با راهنمایی پزشک یا فیزیوتراپیست آشنا با درمان اسکولیوز تنظیم شود.
۴. جراحی اسکولیوز
جراحی برای همه افراد مبتلا به اسکولیوز لازم نیست و معمولاً در برخی انحناهای شدید یا پیشرونده مطرح میشود.
در این شرایط، پزشک با توجه به میزان انحنا، احتمال پیشرفت، علائم و نتیجه درمانهای غیرجراحی، ضرورت جراحی را بررسی میکند.
یکی از اهداف اصلی جراحی، اصلاح بخشی از انحنا و جلوگیری از پیشرفت بیشتر آن است. انتخاب روش جراحی و تصمیمگیری درباره انجام آن به ارزیابی تخصصی و بررسی شرایط هر فرد نیاز دارد.
آیا ورزش برای افراد مبتلا به اسکولیوز مفید است؟
بیشتر افراد مبتلا به اسکولیوز میتوانند فعالیت بدنی داشته باشند و در بسیاری از موارد، نیازی به کنار گذاشتن کامل ورزش نیست.
فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد میتواند به حفظ قدرت عضلات، بهبود آمادگی جسمانی، افزایش توان حرکتی و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند.
بااینحال، انتخاب نوع فعالیت و شدت تمرین باید با توجه به میزان انحنا، وجود درد، شرایط جسمانی و نوع ورزش انجام شود. در برخی شرایط خاص، ممکن است پزشک محدودیتهایی را برای فعالیتهای مشخص توصیه کند.
برای ورزشکاران مبتلا به اسکولیوز، تنظیم برنامه تمرینی متناسب با وضعیت ستون فقرات و اهداف ورزشی اهمیت دارد. همچنین، تمرینهای ورزشی عمومی نباید بهعنوان جایگزین درمان اختصاصی اسکولیوز در نظر گرفته شوند.
آیا میتوان از اسکولیوز پیشگیری کرد؟
در حال حاضر، روش قطعی و اثباتشدهای برای پیشگیری از اسکولیوز ایدیوپاتیک وجود ندارد؛ زیرا علت دقیق این نوع اسکولیوز مشخص نیست.
بااینحال، توجه به وضعیت بدن و شناسایی زودهنگام نشانههای مشکوک، بهخصوص در دوران کودکی و نوجوانی، اهمیت دارد.
در افرادی که هنوز در حال رشد هستند، تشخیص بهموقع و پیگیری منظم میتواند به شناسایی انحناهای پیشرونده و آغاز درمان در زمان مناسب کمک کند.
نکته مهم این است که هدف از بررسی زودهنگام، تشخیص موارد نیازمند ارزیابی پزشکی است؛ زیرا همه تغییرات ظاهری بدن به معنای ابتلا به اسکولیوز نیستند.
چه زمانی برای انحراف ستون فقرات باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تغییرات قابلتوجهی در تقارن شانهها، کتفها یا لگن مشاهده شود، بهتر است فرد برای بررسی احتمال اسکولیوز به پزشک مراجعه کند.
همچنین، مشاهده برجستگی یکطرفه پشت هنگام خم شدن به جلو، بهویژه در کودکان و نوجوانان در حال رشد، میتواند دلیلی برای ارزیابی پزشکی باشد.
در صورت بروز علائم زیر، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد:
افزایش قابلمشاهده عدم تقارن بدن تغییرات تدریجی در شکل ستون فقرات
کمردرد شدید یا مداوم ضعف یا بیحسی اندامها
اخ
تلال در راه رفتن یا تغییرات قابلتوجه در عملکرد حرکتی مشکلات تنفسی، بهویژه در افرادی که انحنای شدید ستون فقرات دارند
وجود این علائم لزوماً به معنای اسکولیوز نیست؛ اما بررسی علت آنها و تشخیص بهموقع اهمیت دارد.
جمعبندی
اسکولیوز نوعی انحنای ساختاری و سهبعدی ستون فقرات است که میتواند در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مشاهده شود. این وضعیت در برخی افراد خفیف و پایدار است، اما در موارد دیگر، بهویژه در دوران رشد، احتمال پیشرفت دارد.
شایعترین نوع اسکولیوز در کودکان و نوجوانان، اسکولیوز ایدیوپاتیک است که علت دقیق آن مشخص نیست. نامتقارن بودن شانهها، برجسته شدن یک کتف و مشاهده برجستگی یکطرفه پشت هنگام خم شدن به جلو از نشانههای احتمالی آن هستند.
تشخیص اسکولیوز با معاینه پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری و اندازهگیری زاویه کاب انجام میشود. بسته به شدت انحنا و شرایط فرد، درمان میتواند شامل پیگیری پزشکی، استفاده از بریس، تمرینهای اختصاصی و در موارد منتخب جراحی باشد.
تشخیص بهموقع و پیگیری منظم، بهخصوص در دوران رشد، نقش مهمی در شناسایی موارد پیشرونده و انتخاب درمان مناسب دارد.
سوالات پرتکرار شما عزیزان
۱. اسکولیوز چیست و آیا همان انحراف ستون فقرات است؟
۲. مهمترین علائم اسکولیوز چیست؟
۳. علت اسکولیوز در کودکان و نوجوانان چیست؟
در بسیاری از کودکان و نوجوانان، علت دقیق اسکولیوز مشخص نیست و این وضعیت اسکولیوز ایدیوپاتیک نامیده میشود. عوامل ژنتیکی ممکن است در برخی موارد نقش داشته باشند. ناهنجاریهای مادرزادی و بیماریهای عصبی ـ عضلانی نیز میتوانند باعث ایجاد انواع دیگر اسکولیوز شوند.
۴. آیا نشستن نادرست باعث اسکولیوز میشود؟
نشستن نادرست بهعنوان علت شناختهشده اسکولیوز ایدیوپاتیک مطرح نیست. بااینحال، رعایت وضعیت بدنی مناسب میتواند به راحتی و عملکرد بهتر بدن کمک کند.
۵. آیا اسکولیوز قابل درمان است؟
روش مدیریت اسکولیوز به سن، شدت انحنا و احتمال پیشرفت آن بستگی دارد. برخی افراد تنها به پیگیری پزشکی نیاز دارند، درحالیکه برای بعضی از کودکان و نوجوانان استفاده از بریس توصیه میشود. در موارد شدید یا پیشرونده نیز ممکن است جراحی مطرح شود.
۶. آیا ورزش برای اسکولیوز ضرر دارد؟
بیشتر افراد مبتلا به اسکولیوز میتوانند فعالیت بدنی داشته باشند. انتخاب نوع ورزش و شدت تمرین باید با توجه به وضعیت فرد انجام شود. در صورت وجود درد یا محدودیت پزشکی، بهتر است برنامه ورزشی با راهنمایی متخصص تنظیم شود.
۷. آیا اسکولیوز باعث کمردرد میشود؟
اسکولیوز خفیف، بهخصوص در کودکان و نوجوانان، ممکن است بدون درد باشد. بااینحال، برخی افراد، بهویژه بزرگسالان مبتلا به تغییرات فرسایشی ستون فقرات، ممکن است کمردرد یا محدودیت حرکتی داشته باشند.
منابع علمی
۱. Choudhry MN, Ahmad Z, Verma R. Adolescent idiopathic scoliosis. BMJ. 2016;353:i1860.
۲. Weinstein SL, Dolan LA, Cheng JCY, Danielsson A, Morcuende JA. Adolescent idiopathic scoliosis. The Lancet. 2008;371(9623):1527–1537.
۳. Negrini S, Donzelli S, Aulisa AG, et al. 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth. Scoliosis and Spinal Disorders. 2018;13:3.
۴. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Scoliosis in Children and Teens. OrthoInfo.
۵. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Scoliosis.


